Gewone woorden zijn genoeg
Er bestaat geen zin die het verdriet wegneemt, en dat wordt ook niet van je verwacht. Wat vaak wél helpt, is merken dat je er bent. Dat lukt met de eenvoudigste woorden: wat erg voor je, ik denk aan je, ik weet niet wat ik moet zeggen, maar ik wilde je even zien. Die laatste is misschien wel de eerlijkste, en daarom een goede.
Wie bang is iets verkeerds te zeggen, zegt soms helemaal niets. Dat kan afstandelijker overkomen dan je bedoelt: alsof je het liever niet over hem of haar hebt.
Kort na het overlijden
In de eerste dagen hoeft het niet meer te zijn dan je medeleven en een aanbod. Ik ben zo verdrietig voor jullie. Ik kom morgen langs met eten, dan hoef je niets te doen. Maak het aanbod concreet; laat maar weten als ik iets kan doen legt de vraag bij de ander, en die heeft daar op dat moment geen ruimte voor. Vraag niet hoe het gaat, want het antwoord is duidelijk. Vraag liever: hoe is het vandaag?
Als je iemand niet goed kent
Dan mag je dat gewoon zeggen. We kennen elkaar niet zo goed, maar ik hoorde van je vader en wilde je sterkte wensen. Dat iemand van buiten de naaste kring het opmerkt, kan meer betekenen dan je denkt. Je hoeft de overledene niet gekend te hebben om de nabestaande te zien. Twijfel je of je te ver gaat, dan is een kort bericht veiliger dan een gesprek; lees ook wanneer je een condoleance kunt sturen.
Als je geen woorden hebt
Zeg dat dan. Ik heb geen woorden is een volledige zin. Een hand op een arm, even blijven staan, een omhelzing als dat bij jullie past: het zegt hetzelfde. Je hoeft het gesprek niet te vullen. Stilte samen is iets anders dan stilte alleen.
Wat je beter kunt laten
Zinnen die het verlies kleiner maken of verklaren, hoe goed bedoeld ook: hij heeft nu rust, ze is op een betere plek, alles gebeurt met een reden, je moet sterk zijn voor de kinderen. Ook ik weet precies hoe je je voelt kan verkeerd vallen; zelfs als je iets soortgelijks meemaakte, is dit verlies van de ander. En vergelijk niet: mijn oma was ook al 94 is geen troost maar een rekensom.
Luisteren doet meer dan praten
Soms is het beste wat je kunt zeggen een vraag waarna je stil bent: hoe was hij eigenlijk? Veel nabestaanden praten graag over wie ze verloren, en merken dat de omgeving dat juist uit de weg gaat. Noem de naam. Vraag naar een herinnering. Laat de ander huilen zonder het op te lossen. Je hoeft niets te repareren; je hoeft er alleen te zijn terwijl het niet gerepareerd kan worden.
Blijf iets zeggen, ook later
Na de uitvaart neemt de aandacht van de omgeving meestal af, terwijl het gemis dan niet kleiner wordt. Een bericht na een maand, een appje op de sterfdag, een kaart met kerst: juist dan zijn woorden zeldzaam en kostbaar. Hoe je dat volhoudt zonder je op te dringen, lees je in hoe je iemand na de uitvaart steunt.
