Waarom het dan extra voelt
Feestdagen draaien om samenzijn, om wie er is. Dat maakt wie er niet is ineens heel zichtbaar: de stoel, het gerecht dat zij altijd maakte, het grapje dat hij elk jaar maakte. De rest van het jaar kun je het verlies soms even wegzetten. Met kerst staat het midden in de kamer.
Je hoeft dat niet weg te organiseren. Het mag er zijn, tussen de lampjes en het eten. Dat is niet ongezellig; dat is eerlijk.
Noemen in plaats van vermijden
Soms ontstaat de neiging om de overledene niet te noemen, uit angst de sfeer zwaarder te maken. Het kan juist prettig zijn als iemand wél ruimte geeft aan de herinnering: iedereen denkt er toch al aan, en de naam hardop is vaak lichter dan de stilte eromheen. Eén zin aan tafel kan genoeg zijn: ik mis pap vandaag, en ik vind het fijn dat we hier toch samen zitten.Een kaarsje op tafel, of een kaarsje dat online blijft branden, geeft zo’n zin een plek zonder dat er een toespraak van hoeft te komen.
Tradities aanpassen
Sommige tradities kunnen gewoon door, andere doen zonder die ene persoon meer pijn dan goed. Je mag kiezen. Het kerstdiner bij iemand anders dan altijd. Het gerecht van oma door iemand anders laten maken, of juist dit jaar even niet. Een nieuwe kleine traditie beginnen, zoals een wandeling op eerste kerstdag naar een plek die bij hem hoorde, of één herinnering delen voor het eten. Een herinnering kan onderdeel worden van de traditie, in plaats van een onderbreking ervan.
Verwachtingen verlagen
De feestdagen hoeven dit jaar niet te lukken. Je mag uitnodigingen afslaan, eerder naar huis gaan, een middag overslaan. Je mag ook gewoon meedoen en het ondanks alles leuk hebben; dat is geen verraad. Zeg van tevoren tegen wie je bezoekt dat je niet weet hoe het gaat, dan hoeft niemand zich te verbazen als je halverwege even weg bent.
Als je iemand kent die rouwt
Neem juist nu contact op. Een kaart met de naam van de overledene erin, een appje op eerste kerstdag, een uitnodiging zonder verplichting. Noem de overledene, vraag niet of het al wat beter gaat. Wat je dan kunt zeggen, staat in wat zeg je tegen iemand die rouwt, en hoe je er ook na de eerste kerst nog bent in hoe steun je iemand na de uitvaart.
Niet alleen de eerste keer
De eerste kerst zonder iemand krijgt de meeste aandacht. De tweede en de vijfde kunnen net zo zwaar zijn, terwijl de omgeving er dan minder op let. Het verlies blijft bestaan; de feestdagen blijven terugkomen. Een vaste kleine plek ervoor, elk jaar hetzelfde kaarsje, dezelfde wandeling, dezelfde zin aan tafel, maakt het draaglijker dan het elk jaar opnieuw te moeten bedenken. Andere vaste dagen waarop veel mensen tegelijk aan iemand denken, staan in Allerzielen, Wereldlichtjesdag en Lichtjesavond.
